Političko pozicioniranje američkog predsjednika Donalda Trumpa u vezi s Grenlandom nepovratno je promijenilo transatlantske odnose, i to uprkos činjenici da je u srijedu odustao od prijetnji o američkom preuzimanju ovog autonomnog teritorija Danske, izjavili su evropski zvaničnici za CNN.
Jedan evropski diplomata, koji je govorio pod uslovom anonimnosti, opisao je proteklu sedmicu kao „vrtlog apsurda koji šteti transatlantskim odnosima, skreće pažnju s Ukrajine i raduje Kinu i Rusiju“.
Tarife i Grenland doveli odnose do tačke ključanja
Napetosti između Sjedinjenih Američkih Država i njihovih evropskih saveznika, povezanih kolektivnom sigurnosnom strukturom NATO-a, dosegle su vrhunac prošlog vikenda, kada je Trump zaprijetio uvođenjem carina državama koje se protive njegovim ambicijama da pripoji Grenland.
Riječ je o strateški izuzetno važnom arktičkom otoku, koji je stoljećima pod suverenitetom Danske.
Danska i njeni evropski saveznici odbili su popustiti Trumpovim zahtjevima, razmatrajući pritom vlastite trgovinske protumjere, što je dodatno opteretilo atmosferu na Svjetskom ekonomskom forumu u Davosu ove sedmice.
Povlačenje prijetnji, ali ne i posljedica
U svom govoru u Davosu u srijedu, Trump je isključio mogućnost vojne sile u pokušaju aneksije Grenlanda. Također je odustao od ranije najavljenih carina te najavio „okvir budućeg sporazuma“ o Grenlandu, nakon sastanka s generalnim sekretarom NATO-a Markom Rutteom.
Ipak, diplomatski haos koji je uslijedio tokom prethodne dvije sedmice ostavio je duboke posljedice po američko-evropske ekonomske i političke odnose.
Kao dodatni signal pogoršanih odnosa, grupa zastupnika u Evropskom parlamentu blokirala je glasanje o ratifikaciji trgovinskog sporazuma između EU i SAD-a, naglašavajući razmjere nepovjerenja među saveznicima.
„Povjerenje je ozbiljno narušeno i bit će potrebno vrijeme da se obnovi“, izjavila je za CNN zamjenica premijera Švedske Ebba Busch.
„Posljednje sedmice, uz već vrlo turbulentan početak godine, bile su izuzetno štetne za odnose između Evropske unije, Evrope i Sjedinjenih Američkih Država.“
Evropa između krize i potrebe za jedinstvom
Uprkos zategnutim odnosima, pojedini evropski lideri naglasili su da je transatlantsko savezništvo i dalje ključno, čak i u ovom oslabljenom obliku.
Njemački kancelar Friedrich Merz pozvao je Evropu da obnovi vjeru u NATO, ističući savez kao presudan faktor za snalaženje u novom globalnom poretku koji je sve više obilježen upotrebom sile.
„Stari svjetski poredak raspada se zapanjujućom brzinom“, rekao je Merz u govoru u Davosu.
„Moramo masovno ulagati u vlastitu odbranu. Moramo brzo učiniti naše ekonomije konkurentnim. I moramo stajati bliže jedni drugima – kao Evropljani i kao partneri istih vrijednosti.“
Merz je ponovio punu podršku Njemačke Danskoj i Grenlandu, naglašavajući da će Berlin braniti „principe na kojima počiva transatlantsko partnerstvo – suverenitet i teritorijalni integritet“.
